Notacja szachowa: jak czytać i zapisywać ruchy

Każde pole szachownicy ma stałą nazwę złożoną z litery i cyfry. Kolumny (pionowe rzędy pól) oznacza się literami od a do h, od lewej do prawej strony patrząc od białych. Linie (poziome rzędy pól) są numerowane od 1 do 8, zaczynając od strony białych. Narożne pole po lewej stronie białych to a1, biały król zaczyna na e1, a czarny hetman na d8.

Nazwy nie zmieniają się, gdy patrzysz na szachownicę od strony czarnych. Dla czarnych a1 to daleki prawy róg. Diagramy w książkach są prawie zawsze drukowane z perspektywy białych, z 1. linią na dole.

Każda bierka oprócz piona ma wielką literę. Po polsku piszesz K dla króla, H dla hetmana, W dla wieży, G dla gońca i S dla skoczka. Piony nie mają litery: ruch pionem zapisuje się samym polem docelowym, na przykład e4.

Inne języki używają pierwszej litery własnej nazwy bierki, więc ten sam ruch wygląda inaczej w książce angielskiej, niemieckiej czy francuskiej. W żadnym z nich pion nie ma litery.

Polski ruch Sf3 to więc po angielsku Nf3 (litera K jest już zajęta przez króla), po francusku i hiszpańsku Cf3, a po rosyjsku Кf3. Wiele nowszych książek omija ten problem dzięki notacji figurkowej: zamiast litery stoi mały symbol bierki, a ruch da się przeczytać w każdym języku. Serwisy internetowe i pliki PGN zawsze używają liter angielskich, dlatego online zobaczysz N zamiast S i Q zamiast H.

Kilka szczegółów różni się w zależności od źródła. Przepisy gry FIDE zapisują roszadę zerami (0-0, 0-0-0), a promocję bez znaku równości (d8H), natomiast pliki PGN i większość serwisów używa litery O (O-O) i znaku równości (e8=Q) (FIDE Laws of Chess, Appendix C). Obie formy znaczą to samo. Bicie w przelocie zapisuje się jak zwykłe bicie pionem, z polem, na którym staje bijący pion; dopisek e.p. jest opcjonalny.

W książkach i komentowanych partiach znaki po ruchu wyrażają opinię o nim. Nie są częścią samego ruchu i nigdy nie zapisuje się ich na blankiecie w trakcie gry.

Znaki oceny opisują pozycję: = równowaga, += lub ⩲ białe stoją nieco lepiej, ± białe mają wyraźną przewagę, +- białe wygrywają, a te same znaki w odwrotnej kolejności oznaczają to samo dla czarnych (=+, ∓, -+). ∞ oznacza, że pozycja jest niejasna.

Blankiet. W partiach turniejowych obaj gracze zapisują każdy ruch, własny i przeciwnika, w notacji algebraicznej. Zapisywanie ruchu z wyprzedzeniem jest niedozwolone. Możesz odpowiedzieć na ruch przeciwnika, zanim go zapiszesz, ale musisz go zanotować przed swoim następnym ruchem (Przepisy gry FIDE, artykuł 8.1). Propozycję remisu oznacza się (=) (artykuł 9.1.2.2). Możesz używać liter bierek ze swojego języka (załącznik C.3).

Notacja pełna. Niektóre książki dla początkujących i starsze źródła podają zarówno pole wyjściowe, jak i docelowe: 1.e2-e4 e7-e5 2.Sg1-f3. Bicie zapisuje się literą x zamiast łącznika: Gf1xb5. Notację pełną łatwiej śledzić na prawdziwej szachownicy, ale zajmuje więcej miejsca. Standardem jest notacja skrócona.

PGN (Portable Game Notation) to format tekstowy dla całych partii. Plik PGN zaczyna się od znaczników takich jak [White "..."], [Black "..."] i [Result "1-0"], po których następują ruchy w skróconej notacji algebraicznej z literami angielskimi. Lichess, Chess.com i niemal każdy program szachowy potrafią importować i eksportować PGN.

FEN (Forsyth-Edwards Notation) opisuje jedną pozycję zamiast całej partii. Wymienia bierki linia po linii, potem stronę na ruchu, prawa do roszady, pole bicia w przelocie i dwa liczniki ruchów. Pozycja wyjściowa to rnbqkbnr/pppppppp/8/8/8/8/PPPPPPPP/RNBQKBNR w KQkq - 0 1. Podgląd FEN pokazuje dowolny FEN na szachownicy i objaśnia jego części.

ChessWOW pokazuje ruchy z literami bierek w twoim języku. W ustawieniach, w sekcji „Notacja”, możesz wybrać język aplikacji, opcję „Międzynarodowa” (K, Q, R, B, N) albo litery innego języka, na przykład niemieckiego lub francuskiego. Zmienia to tylko sposób wyświetlania ruchów w analizie, raporcie i treningu. Eksport i import PGN zawsze pozostają międzynarodowe, więc twoje pliki działają w każdym innym programie.

Nie musisz wpisywać ruchów, żeby przenieść partię do aplikacji. Wklej PGN lub FEN ze schowka, otwórz plik PGN albo zaimportuj swoje partie z Lichess i Chess.com po nazwie użytkownika. Pozycję z książki lub zrzutu ekranu możesz zeskanować; zamieni się w szachownicę z FEN, gotową do analizy.