Opozycja w szachach: jak wygrywać końcówki pionowe

Dwa króle nigdy nie mogą stać obok siebie. Gdy stoją naprzeciw siebie na tej samej kolumnie lub linii z dokładnie jednym polem między nimi, żaden z nich nie może pójść do przodu. Strona, która musi wykonać ruch, musi ustąpić. Strona, która nie musi się ruszać, ma opozycję.

• Opozycja bezpośrednia: króle stoją na tej samej kolumnie lub linii z jednym polem między nimi, na przykład na d5 i d7.
• Opozycja odległa: króle stoją na tej samej kolumnie lub linii z trzema albo pięcioma polami między nimi. Zamienia się w opozycję bezpośrednią, gdy króle się do siebie zbliżają.
• Opozycja diagonalna: króle stoją na tej samej przekątnej z jednym polem między nimi, na przykład na e4 i g6. Zwykle w następnym ruchu zamienia się w opozycję bezpośrednią.

Na diagramie czarne muszą zejść w bok, na przykład 1...Ke7. Wtedy 2.Kc6 zajmuje pole krytyczne i pion zostaje promowany. Zmień stronę na ruchu, a wynik się zmieni. Przy ruchu białych jest remis: po 1.Ke5 Ke7 2.d5 Kd7 3.d6 Kd8 baza końcówek pokazuje, że każdy z tych ruchów czarnych jest jedynym, który utrzymuje remis. Obrońca zachowuje opozycję, cofając się prosto do tyłu, a białe nie mogą zrobić postępu.

To samo działa dla strony atakującej. Gdy czarny król stoi zamiast tego na e5, a na ruchu są białe, wygrywa tylko 1.Ke3: białe zajmują opozycję bezpośrednią, a według bazy końcówek każdy inny ruch daje tylko remis.

Król i pion przeciw królowi to końcówka trzybierkowa, więc baza końcówek zna wynik każdej pozycji. Nie musisz ich zapamiętywać. Potrzebujesz jednej idei: pól krytycznych (nazywanych też polami kluczowymi). Jeśli król atakujący dotrze na pole krytyczne, białe wygrywają bez względu na to, kto jest na ruchu, o ile czarny król nie może po prostu zbić piona.

• Pion na drugiej, trzeciej lub czwartej linii: polami krytycznymi są trzy pola dwie linie przed pionem. Dla piona na e4 to d6, e6 i f6.
• Pion na piątej linii: polami krytycznymi są też trzy pola bezpośrednio przed pionem. Dla piona na e5 to d6, e6 i f6, a także d7, e7 i f7. Król na e6 przed pionem na e5 wygrywa niezależnie od tego, kto jest na ruchu (baza końcówek).
• Pion skrajny: te zasady nie obowiązują. Jeśli król broniący dotrze do rogu przed pionem, partia kończy się remisem.

Z tego wynika technika: najpierw król, potem pion. Wprowadź króla przed piona i walcz o pola krytyczne za pomocą opozycji. Pionem ruszaj dopiero wtedy, gdy król wykonał swoje zadanie. Na pierwszym diagramie po 1...Ke7 ruch 2.d5? oddaje wygraną. Wygrywają tylko ruchy królem, na przykład 2.Kc6.

Przy pionie skrajnym czarnego króla w rogu nie da się wypędzić. Białe mogą albo pchnąć piona i dać pata, albo zostawić królowi drogę wolną.

Gdy król atakujący jest daleko, pytanie jest prostsze: czy król broniący dogoni piona? Zamiast liczyć ruchy, narysuj kwadrat. Jeden bok biegnie od piona do pola promocji, a kwadrat rozciąga się stamtąd w stronę króla broniącego. Jeśli król broniący stoi w kwadracie albo może do niego wejść swoim ruchem, dogoni piona.

• Ruch białych: po 1.a5 kwadrat kurczy się do a5 i d8. Czarny król z f4 nie może do niego wejść i pion zostaje promowany.
• Ruch czarnych: 1...Ke4 wchodzi do kwadratu i król zdąży do piona.
• Pion na polu wyjściowym: ze względu na podwójny krok rysuj kwadrat tak, jakby pion stał o linię wyżej. Przy białym pionie na a2 i czarnym królu na g4 czarne na ruchu remisują po 1...Kf4. Przy ruchu białych wygrywa 1.a4, a 1.a3 daje tylko remis (baza końcówek).

Reguła liczy tylko wyścig między pionem a królem. Jeśli inne bierki albo król atakujący mogą zablokować króla broniącego, sprawdź pozycję silnikiem lub w bazie końcówek.

Czasem dochodzisz do pozycji, która wygrywa przy ruchu przeciwnika, ale to ty jesteś na ruchu. Piony nie pomogą, bo każdy ruch pionem zmienia pozycję. Rozwiązaniem jest triangulacja: twój król obchodzi mały trójkąt z trzech pól i wraca na pole wyjściowe, a król broniący może tylko chodzić tam i z powrotem. Po trzech ruchach królem masz tę samą pozycję z przeciwnikiem na ruchu.

Przy ruchu czarnych ta pozycja jest dla czarnych przegrana: król musi opuścić d7, a biały król wchodzi przed piona. Przy ruchu białych białe korzystają z trójkąta d5, e5 i d4: 1.Ke5 Kc6 2.Kd4 Kd7 3.Kd5. Na szachownicy jest znowu pozycja z diagramu, ale z czarnymi na ruchu. Po 3...Kc8 4.Ke6 Kd8 5.Kd6 Kc8 6.Ke7 Kb8 7.Kd7 Ka8 8.c6 białe wygrywają. Baza końcówek potwierdza wygraną po każdym ruchu tego wariantu.

Dlaczego czarne nie mogą zrobić tego samego? Białe piony kontrolują c7 i d6, więc czarny król ma mniej pól w pobliżu swojego piona i nie może powtórzyć trójkąta. Szukaj triangulacji, gdy król broniący ma tylko dwa przydatne pola, a twój król ma miejsce na trzy.

• Zbyt wczesne pchnięcie piona. Pion może iść tylko do przodu, a każdy ruch pionem zużywa tempo, które może być potrzebne później. Na pierwszym diagramie 2.d5? oddaje wygraną.
• Odejście w bok zamiast prosto do tyłu. Jako obrońca cofaj się przed pionem. W remisowym wariancie 1.Ke5 Ke7 2.d5 Kd7 3.d6 utrzymuje tylko 3...Kd8. 3...Kc8? albo 3...Ke8? przegrywają.
• Zapominanie o pionie skrajnym. Król i pion skrajny przeciw królowi to remis, gdy król broniący dotrze do rogu. Nie wchodź w taką końcówkę przez wymiany, licząc na wygraną.
• Liczenie kwadratu od złej linii. Pion na polu wyjściowym może pójść o dwa pola. Rysuj kwadrat od następnej linii.
• Zajmowanie opozycji w złym momencie. Opozycja to narzędzie, by dotrzeć na pola krytyczne. Jeśli twój król już stoi na polu krytycznym, nie jest ci potrzebna.