Obraz na FEN: zrozum zapis FEN i uzyskaj go ze zdjęcia

FEN to skrót od Forsyth-Edwards Notation. Zapis opiera się na systemie szkockiego dziennikarza Davida Forsytha z XIX wieku, a Steven J. Edwards rozszerzył go na potrzeby programów szachowych. Czyta go i zapisuje niemal każdy program, serwis i silnik szachowy. FEN składa się z sześciu pól oddzielonych spacjami. Tak wygląda pozycja wyjściowa:

rnbqkbnr/pppppppp/8/8/8/8/PPPPPPPP/RNBQKBNR w KQkq - 0 1

Litery są zawsze angielskie, niezależnie od języka aplikacji szachowej. W polskiej notacji piszemy K, H, W, G, S, ale w FEN obowiązuje: K król, Q hetman, R wieża, B goniec, N skoczek, P pion. Wielkie litery oznaczają bierki białe, małe litery bierki czarne. W prawach do roszady K i Q oznaczają krótką i długą roszadę białych, a k i q czarnych.

Pierwsze pole opisuje szachownicę linia po linii, od 8. linii (strona czarnych) do 1. linii (strona białych). W każdej linii czytasz od kolumny a do kolumny h. Litera to bierka, cyfra to liczba pustych pól pod rząd, a ukośnik kończy linię. Po 1.e4 c5 2.Sf3 FEN wygląda tak:

rnbqkbnr/pp1ppppp/8/2p5/4P3/5N2/PPPP1PPP/RNBQKB1R b KQkq - 1 2

• rnbqkbnr: 8. linia, wszystkie czarne figury na swoich miejscach.
• pp1ppppp: 7. linia, czarne piony na a7 i b7, pole c7 puste, piony od d7 do h7.
• 8: 6. linia jest pusta.
• 2p5: 5. linia, dwa puste pola, czarny pion na c5, pięć pustych pól.
• 4P3: 4. linia, biały pion na e4.
• 5N2: 3. linia, biały skoczek na f3.
• PPPP1PPP i RNBQKB1R: 2. i 1. linia, pola e2 i g1 są puste.
• b KQkq - 1 2: ruch czarnych, wszystkie cztery prawa do roszady, brak pola bicia w przelocie, jeden półruch od ostatniego ruchu pionem (2.Sf3), ruch 2.

Szybki test dla każdego FEN: każda linia musi dawać dokładnie osiem pól, a linii musi być dokładnie osiem.

Obraz pokazuje tylko pierwsze pole: gdzie stoją bierki. Pozostałe pięć pól opisuje historię partii, a tej obraz nie zawiera. To ważne, bo ten sam obraz może oznaczać wygraną jednej albo drugiej strony:

• Strona na ruchu. Musisz ją ustawić sam. Większość diagramów w książkach podaje ją w podpisie, na przykład „Ruch białych”.
• Prawa do roszady. Król i wieża na polach wyjściowych mogły się wcześniej ruszyć albo nie. Włącz roszadę tylko wtedy, gdy wiesz, że się nie ruszały.
• Bicie w przelocie. Jeśli ostatnim ruchem był pion idący o dwa pola, przeskoczone pole trafia do pola 4. W rnbqkbnr/ppp2ppp/4p3/3pP3/8/8/PPPP1PPP/RNBQKBNR w KQkq d6 0 3 (po 1.e4 e6 2.e5 d5) białe mogą zbić w przelocie exd6. Pierwotny standard zapisuje to pole po każdym ruchu pionem o dwa pola; wiele programów zapisuje je tylko wtedy, gdy bicie jest naprawdę możliwe. Obie formy wczytuje większość programów.
• Licznik półruchów i numer ruchu. Mają znaczenie tylko dla reguły 50 ruchów i wyświetlania. Jeśli ich nie znasz, zwykle wpisuje się 0 1.

Zamiana obrazu na FEN to zadanie rozpoznawania wzorców. Narzędzia do rozpoznawania działają zwykle w tych krokach:

1. Znalezienie szachownicy. Na obrazie wyszukiwane są cztery narożniki szachownicy. Na zdjęciu szachownica jest często przechylona lub widziana pod kątem, więc obraz zostaje wyprostowany do kwadratu.
2. Podział na pola. Kwadratowa szachownica zostaje pocięta na siatkę 8 na 8, czyli 64 pola.
3. Rozpoznanie każdego pola. Dla każdego pola narzędzie wybiera jedną z 13 możliwości: puste albo jeden z sześciu rodzajów bierek w kolorze białym lub czarnym.
4. Ustalenie orientacji. Narzędzie ustala, która strona jest na dole. Pomagają w tym współrzędne wydrukowane przy krawędzi szachownicy; bez nich szachownica widziana od strony czarnych może wyjść w odbiciu lustrzanym.
5. Złożenie FEN. Z 64 wyników powstaje pole rozstawienia bierek. Stronę na ruchu, prawa do roszady i pole bicia w przelocie podajesz ty.

Błędy biorą się zwykle z kroku 3. Na małych obrazach gońce i piony wyglądają podobnie, nietypowe kształty lub kolory bierek mylą rozpoznawanie, a narysowane na wierzchu strzałki czy podświetlone pola mogą zasłonić bierkę. Dlatego dobre narzędzie pokazuje, co do których pól nie ma pewności, i dlatego zawsze warto porównać wynik z oryginałem.

• Pokaż wszystkie 64 pola. Nie przycinaj szachownicy. Obcięcie pasków przeglądarki czy dymków czatu wokół niej jest w porządku.
• Jeśli możesz, użyj zrzutu ekranu. Zrzut ekranu szachownicy 2D jest prosty i ostry. Zdjęcie ekranu dodaje odblaski i efekt mory.
• Książki fotografuj prosto z góry. Trzymaj aparat równolegle do strony, unikaj cienia dłoni i dopilnuj, żeby strona leżała płasko.
• Usuń nakładki. Strzałki, kolorowe pola i podświetlenie ostatniego ruchu mogą zasłaniać bierki. Jeśli to możliwe, zrób obraz bez nich.
• Większy znaczy lepszy. Otwórz miniaturę w pełnym rozmiarze, zanim zrobisz jej zrzut ekranu. Więcej pikseli na pole to mniej pomyłek.
• Zanotuj, kto jest na ruchu. Zapisz to albo sprawdź podpis, bo trzeba będzie to ustawić.

Wklej FEN do podglądu powyżej, a sprawdzi on pozycję. Oto błędy, które zdarzają się najczęściej, zarówno w FEN wpisanych ręcznie, jak i rozpoznanych:

• Linia nie daje ośmiu pól. pp1pppp ma tylko siedem pól. Policz litery i cyfry w każdej linii.
• Szachownica jest do góry nogami. FEN zaczyna się od 1. linii zamiast od 8. Typowy objaw: białe piony na 7. linii w pozycji debiutowej.
• Zamienione kolory. Pomylone wielkie i małe litery, przez co białe i czarne zamieniają się miejscami.
• Króle. Każda strona potrzebuje dokładnie jednego króla, a strona, która nie jest na ruchu, nie może być szachowana.
• Piony na skrajnych liniach. Pion na 1. lub 8. linii jest niemożliwy; zostałby promowany.
• Prawa do roszady, które nie mogą istnieć. K wymaga białego króla na e1 i białej wieży na h1. Jeśli któraś z tych bierek stoi gdzie indziej, prawo trzeba usunąć.
• Złe pole bicia w przelocie. Przy ruchu białych musi leżeć na 6. linii, przy ruchu czarnych na 3. linii, tuż za pionem, który właśnie poszedł o dwa pola.
• Za dużo bierek. Więcej niż osiem pionów na stronę albo więcej figur, niż pozwalają promocje, oznacza, że jakieś pole odczytano błędnie.