Jak ustawić szachy na szachownicy

Zanim postawisz pierwszą bierkę, sprawdź samą szachownicę. Każdy gracz musi mieć białe pole w bliższym prawym rogu. Łatwo to zapamiętać: „białe pole po prawej”. Oficjalne Przepisy gry FIDE mówią to samo w artykule 2.1: szachownicę kładzie się tak, by narożne pole po prawej stronie każdego gracza było białe (FIDE Laws of Chess).

Dwa pojęcia pomogą we wszystkim, co dalej. Pionowe rzędy pól to kolumny, oznaczane literami od a do h, zaczynając od lewej strony białych. Poziome rzędy to linie, numerowane od 1 do 8, zaczynając od strony białych. Każde pole ma nazwę złożoną z kolumny i linii, na przykład e4. Bierki białych zaczynają na 1. i 2. linii, bierki czarnych na 7. i 8. linii.

Najczęściej coś idzie nie tak przy hetmanie i królu. Rozwiązuje to zasada „hetman na swoim kolorze”: biały hetman staje na jasnym polu, czarny hetman na ciemnym. Na prawidłowo położonej szachownicy jest to zawsze pole d1 dla białych i d8 dla czarnych. Król zajmuje wtedy pozostałe pole w środku, e1 lub e8.

Jest też drugi sposób sprawdzenia. Gdy obie strony są ustawione, biały i czarny hetman muszą stać na tej samej kolumnie, dokładnie naprzeciw siebie. To samo dotyczy królów. Jeśli twój hetman stoi naprzeciw króla przeciwnika, jedna strona zamieniła króla z hetmanem.

Dzięki temu wiesz też, która połowa szachownicy jest która. Połowa z hetmanami (kolumny od a do d) to skrzydło hetmańskie, połowa z królami (kolumny od e do h) to skrzydło królewskie. Te słowa spotkasz w każdej książce szachowej, na przykład przy roszadzie.

• Szachownica leży odwrotnie. Ciemne pole w prawym rogu oznacza, że każda bierka trafia na niewłaściwy kolor. Zasada hetmana wydaje się wtedy nie działać. Obróć szachownicę o ćwierć obrotu.
• Król i hetman są zamienieni. To najczęstszy błąd. Pamiętaj: hetman na swoim kolorze.
• Skoczki i gońce są zamienione. Kolejność od rogu to zawsze wieża, skoczek, goniec. Skoczki stoją obok wież.
• Strony nie są swoim lustrzanym odbiciem. Jeśli jeden hetman stoi na d1, a drugi na e8, jedna ze stron jest ustawiona źle.
• Brakuje piona albo bierka została w pudełku. Policz: osiem pionów i osiem figur dla każdej strony.

Pierwszy ruch zawsze wykonują białe (Przepisy gry FIDE, artykuł 1.2). Potem gracze ruszają się na zmianę, po jednym ruchu. O tym, kto gra białymi, decyduje się przed partią. W partii towarzyskiej jeden gracz często chowa białego i czarnego piona w zamkniętych dłoniach, a drugi wybiera dłoń. W serii partii gracze zwykle zmieniają kolory po każdej partii. W turniejach o kolorze decyduje kojarzenie.

Pierwszy ruch daje niewielką przewagę, więc uczciwie jest zmieniać kolory. Gdy grasz z komputerem, możesz po prostu wybrać swój kolor albo zdać się na losowanie.

Przepisy uzupełniają trzy ruchy specjalne:

• Roszada: król przesuwa się o dwa pola w stronę wieży, a wieża przeskakuje na pole obok króla. Jest dozwolona tylko wtedy, gdy żadna z tych bierek jeszcze się nie ruszała, pola między nimi są wolne, a król nie jest szachowany, nie przechodzi przez atakowane pole i nie staje pod szachem.
• Promocja: pion, który dojdzie do ostatniej linii, zamienia się w hetmana, wieżę, gońca lub skoczka tego samego koloru.
• Bicie w przelocie: jeśli pion pójdzie o dwa pola i stanie obok piona przeciwnika, ten pion może go zbić tak, jakby poszedł tylko o jedno pole. Jest to możliwe wyłącznie w bezpośrednio następnym ruchu.

Celem gry jest mat: król jest atakowany i nie ma żadnego dozwolonego ruchu, by uciec. Gdy znasz już podstawy, strona typowe matowania pokazuje najczęstsze sposoby dawania mata, a poradnik notacja szachowa wyjaśnia, jak czytać i zapisywać ruchy.

Najszybciej zapamiętasz ustawienie, grając. Na stronie graj przeciw Stockfish możesz zagrać ze Stockfish 19 na poziomie Początkujący bezpośrednio w przeglądarce, zaczynając od pozycji powyżej. Poziom Początkujący jest ograniczony do Elo 800 na własnej skali Stockfish i celowo popełnia błędy, więc masz czas na przemyślenie swoich ruchów.

Żeby zagrać ze znajomym, użyj trybu dwóch graczy na jednym urządzeniu: jeden telefon lub tablet między wami, z szachownicą obracaną po każdym ruchu albo ustawioną do gry naprzeciw siebie. Aby wypróbować jakąś pozycję, na przykład tylko z królami i pionami, ustaw bierki samodzielnie w edytorze szachownicy. Ma on przycisk pozycji wyjściowej i sprawdza, czy pozycja jest możliwa.