Thế đối vua: cách thắng tàn cuộc vua và tốt

Hai quân vua không bao giờ được đứng cạnh nhau. Khi chúng đối mặt nhau trên cùng một cột hoặc hàng với đúng một ô ở giữa, không vua nào có thể bước lên. Bên đến lượt đi buộc phải nhường đường. Bên không đến lượt đi là bên có thế đối vua.

• Đối vua trực tiếp: hai vua đứng trên cùng một cột hoặc hàng với một ô ở giữa, ví dụ d5 và d7.
• Đối vua xa: hai vua đứng trên cùng một cột hoặc hàng với ba hoặc năm ô ở giữa. Nó trở thành đối vua trực tiếp khi hai vua tiến lại gần nhau.
• Đối vua chéo: hai vua đứng trên cùng một đường chéo với một ô ở giữa, ví dụ e4 và g6. Thường thì nó trở thành đối vua trực tiếp ngay ở nước tiếp theo.

Trong sơ đồ, Đen phải bước sang bên, ví dụ 1...Ve7. Sau đó 2.Vc6 chiếm ô then chốt, và tốt được phong cấp. Đổi bên đến lượt đi thì kết quả thay đổi. Khi Trắng đi trước thì hòa: sau 1.Ve5 Ve7 2.d5 Vd7 3.d6 Vd8, cơ sở dữ liệu tàn cuộc cho thấy mỗi nước đi này của Đen là nước duy nhất giữ được hòa. Bên phòng thủ giữ thế đối vua bằng cách lùi thẳng về sau, và Trắng không thể tiến triển.

Điều này cũng đúng với bên tấn công. Nếu vua đen đứng ở e5 và Trắng đi trước, chỉ có 1.Ve3 thắng: Trắng chiếm thế đối vua trực tiếp, và theo cơ sở dữ liệu tàn cuộc mọi nước khác chỉ hòa.

Vua và tốt đấu vua là tàn cuộc ba quân, nên cơ sở dữ liệu tàn cuộc biết kết quả của mọi thế cờ. Bạn không cần học thuộc chúng. Bạn cần một ý tưởng: ô then chốt. Nếu vua bên tấn công tới được một ô then chốt, Trắng thắng bất kể bên nào đi trước, miễn là vua đen không thể đơn giản bắt con tốt.

• Tốt ở hàng thứ hai, thứ ba hoặc thứ tư: ô then chốt là ba ô cách con tốt hai hàng về phía trước. Với tốt ở e4, đó là d6, e6 và f6.
• Tốt ở hàng thứ năm: ba ô ngay trước con tốt cũng là ô then chốt. Với tốt ở e5, đó là d6, e6 và f6, cùng d7, e7 và f7. Vua ở e6 trước tốt e5 thắng dù bên nào đi trước (cơ sở dữ liệu tàn cuộc).
• Tốt biên: các quy tắc này không áp dụng. Nếu vua phòng thủ tới được góc trước con tốt, ván cờ hòa.

Từ đó suy ra kỹ thuật: vua đi trước, tốt đi sau. Đưa vua lên trước con tốt và giành các ô then chốt bằng thế đối vua. Chỉ đẩy tốt khi vua đã làm xong nhiệm vụ. Trong sơ đồ đầu tiên, sau 1...Ve7, nước 2.d5? đánh mất chiến thắng. Chỉ các nước đi vua mới thắng, ví dụ 2.Vc6.

Với tốt biên, vua đen ở trong góc không thể bị đuổi ra. Trắng hoặc đẩy tốt và gây hết nước đi (hòa pat), hoặc để mở đường cho vua đen.

Khi vua bên tấn công ở xa, câu hỏi đơn giản hơn: vua phòng thủ có đuổi kịp con tốt không? Thay vì đếm nước, hãy vẽ một hình vuông. Một cạnh chạy từ con tốt đến ô phong cấp, và hình vuông mở rộng từ đó về phía vua phòng thủ. Nếu vua phòng thủ đứng trong hình vuông, hoặc có thể bước vào bằng nước đi của mình, nó sẽ bắt kịp con tốt.

• Trắng đi: sau 1.a5, hình vuông thu nhỏ lại thành a5 đến d8. Vua đen ở f4 không thể bước vào, và tốt được phong cấp.
• Đen đi: 1...Ve4 bước vào hình vuông, và vua tới kịp con tốt.
• Tốt ở ô xuất phát: vì tốt có thể đi hai ô, hãy vẽ hình vuông như thể con tốt đứng cao hơn một hàng. Với tốt trắng ở a2 và vua đen ở g4, Đen đi trước hòa bằng 1...Vf4. Khi Trắng đi trước, 1.a4 thắng, còn 1.a3 chỉ hòa (cơ sở dữ liệu tàn cuộc).

Quy tắc này chỉ tính cuộc đua giữa tốt và vua. Nếu các quân khác hoặc vua bên tấn công có thể cản đường vua phòng thủ, hãy kiểm tra thế cờ bằng engine hoặc cơ sở dữ liệu tàn cuộc.

Đôi khi bạn đạt tới một thế cờ sẽ thắng nếu đối phương đến lượt, nhưng lại đến lượt bạn. Các con tốt không giúp được, vì mỗi nước đi tốt đều thay đổi thế cờ. Lời giải là kỹ thuật tam giác: vua của bạn đi vòng quanh một tam giác nhỏ gồm ba ô rồi trở về ô xuất phát, trong khi vua phòng thủ chỉ có thể đi tới đi lui. Sau ba nước đi vua, bạn có lại đúng thế cờ đó nhưng đến lượt đối phương.

Khi Đen đi trước, thế cờ này là thua cho Đen: vua phải rời d7, và vua trắng tiến lên phía trước. Khi Trắng đi trước, Trắng dùng tam giác d5, e5 và d4: 1.Ve5 Vc6 2.Vd4 Vd7 3.Vd5. Bây giờ thế cờ trong sơ đồ lại xuất hiện trên bàn, nhưng đến lượt Đen. Sau 3...Vc8 4.Ve6 Vd8 5.Vd6 Vc8 6.Ve7 Vb8 7.Vd7 Va8 8.c6, Trắng thắng. Cơ sở dữ liệu tàn cuộc xác nhận chiến thắng sau mỗi nước của biến này.

Vì sao Đen không làm được điều tương tự? Các tốt trắng kiểm soát c7 và d6, nên vua đen có ít ô hơn gần con tốt của mình và không thể bắt chước tam giác. Hãy tìm kỹ thuật tam giác khi vua phòng thủ chỉ có hai ô hữu ích còn vua của bạn có đủ chỗ cho ba ô.

• Đẩy tốt quá sớm. Tốt chỉ đi về phía trước được, và mỗi nước tốt tiêu tốn một tempo mà sau này bạn có thể cần. Trong sơ đồ đầu tiên, 2.d5? đánh mất chiến thắng.
• Bước sang bên thay vì lùi thẳng. Khi phòng thủ, hãy lùi về ngay trước con tốt. Trong biến hòa 1.Ve5 Ve7 2.d5 Vd7 3.d6, chỉ có 3...Vd8 giữ được. 3...Vc8? hoặc 3...Ve8? đều thua.
• Quên mất tốt biên. Vua và tốt biên đấu vua là hòa khi vua phòng thủ tới được góc. Đừng đổi quân để vào một tàn cuộc như vậy rồi mong thắng.
• Vẽ hình vuông từ sai hàng. Tốt ở ô xuất phát có thể đi hai ô. Hãy vẽ hình vuông từ hàng kế tiếp.
• Chiếm thế đối vua sai thời điểm. Thế đối vua là công cụ để tới các ô then chốt. Nếu vua của bạn đã đứng ở ô then chốt, bạn không cần đến nó.