Cách xếp bàn cờ vua

Trước khi đặt quân nào, hãy kiểm tra chính bàn cờ. Mỗi người chơi phải có một ô trắng ở góc gần bên tay phải. Cách nhớ ngắn gọn: “ô trắng bên phải”. Luật cờ vua chính thức của FIDE cũng nói như vậy ở Điều 2.1: bàn cờ được đặt sao cho ô góc gần bên phải mỗi người chơi là ô trắng (Luật cờ vua FIDE).

Hai thuật ngữ giúp ích cho mọi bước tiếp theo. Các dãy dọc được gọi là cột và mang tên các chữ cái từ a đến h, bắt đầu từ bên trái của Trắng. Các dãy ngang được gọi là hàng và được đánh số từ 1 đến 8, bắt đầu từ phía Trắng. Mỗi ô có tên gồm cột và hàng của nó, ví dụ e4. Quân Trắng bắt đầu ở hàng 1 và 2, quân Đen ở hàng 7 và 8.

Bước hay bị sai nhất là hậu và vua. Quy tắc “hậu đứng ô cùng màu” giải quyết điều này: hậu trắng đứng ô trắng, hậu đen đứng ô đen. Trên một bàn cờ đặt đúng chiều, ô đó luôn là d1 với Trắng và d8 với Đen. Vua khi đó đứng ở ô còn lại ở giữa, e1 hoặc e8.

Còn một cách kiểm tra thứ hai. Khi cả hai bên đã xếp xong, hậu trắng và hậu đen phải đứng trên cùng một cột, đối diện thẳng nhau. Hai vua cũng vậy. Nếu hậu của bạn đối diện với vua bên kia, thì một bên đã đổi chỗ vua và hậu.

Điều này cũng cho bạn biết nửa nào của bàn cờ là nửa nào. Nửa có các hậu (cột a đến d) được gọi là cánh hậu, nửa có các vua (cột e đến h) là cánh vua. Bạn sẽ gặp những từ này trong mọi cuốn sách cờ vua, chẳng hạn khi nói về nhập thành.

• Bàn cờ bị đặt sai chiều. Một ô đen ở góc bên phải nghĩa là mọi quân đều đứng sai màu. Khi đó quy tắc về hậu có vẻ không đúng nữa. Hãy xoay bàn cờ một phần tư vòng.
• Vua và hậu bị đổi chỗ. Đây là lỗi phổ biến nhất. Hãy nhớ: hậu đứng ô cùng màu.
• Mã và tượng bị đổi chỗ. Thứ tự từ góc luôn là xe, mã, tượng. Mã đứng cạnh xe.
• Hai bên không đối xứng. Nếu một hậu đứng ở d1 còn hậu kia ở e8, thì một trong hai bên đã xếp sai.
• Thiếu một con tốt hoặc một quân còn nằm trong hộp. Hãy đếm: mỗi bên tám tốt và tám quân.

Trắng luôn đi trước (Luật cờ vua FIDE, Điều 1.2). Sau đó, hai người chơi lần lượt đi, mỗi người một nước. Ai cầm quân Trắng được quyết định trước ván đấu. Trong một ván chơi vui, thường một người giấu một tốt trắng và một tốt đen trong hai bàn tay nắm lại và người kia chọn một tay. Khi chơi nhiều ván liên tiếp, hai người thường đổi màu quân sau mỗi ván. Ở giải đấu, việc bắt cặp quyết định ai cầm quân Trắng.

Đi trước là một lợi thế nhỏ, nên luân phiên là công bằng. Khi chơi với máy, bạn chỉ cần chọn màu quân hoặc để máy chọn ngẫu nhiên.

Ba nước đi đặc biệt hoàn thiện luật chơi:

• Nhập thành: vua đi hai ô về phía một quân xe, và xe nhảy qua sang ô cạnh vua. Chỉ được phép nếu cả hai quân đều chưa di chuyển, các ô giữa chúng đều trống, và vua không đang bị chiếu, không đi qua ô bị chiếu và không dừng ở ô bị chiếu.
• Phong cấp: con tốt đi tới hàng cuối cùng trở thành hậu, xe, tượng hoặc mã cùng màu.
• Bắt tốt qua đường: nếu một con tốt đi hai ô và dừng ngay cạnh tốt của đối phương, con tốt đó có thể bắt nó như thể nó chỉ đi một ô. Việc này chỉ được thực hiện ngay ở nước tiếp theo.

Mục tiêu của ván cờ là chiếu hết: vua bị tấn công và không có nước đi hợp lệ nào để thoát. Khi đã nắm những điều cơ bản, trang các thế chiếu hết cho thấy những cách chiếu hết phổ biến nhất, còn hướng dẫn ký hiệu cờ vua giải thích cách đọc và ghi các nước đi.

Cách nhanh nhất để nhớ cách xếp quân là chơi. Trên trang chơi với Stockfish, bạn có thể chơi với Stockfish 19 ở cấp Người mới ngay trên trình duyệt, bắt đầu từ thế cờ ở trên. Cấp Người mới bị giới hạn ở Elo 800 theo thang riêng của Stockfish và cố ý mắc lỗi, nên bạn có thời gian suy nghĩ về nước đi của mình.

Để chơi với bạn bè, hãy dùng hai người chơi trên một thiết bị: một chiếc điện thoại hoặc máy tính bảng đặt giữa hai người, bàn cờ lật sau mỗi nước hoặc được bố trí để hai người ngồi đối diện. Để thử một thế cờ, chẳng hạn chỉ có vua và tốt, hãy tự đặt quân trong công cụ dựng thế cờ. Công cụ có nút đặt thế cờ ban đầu và kiểm tra xem thế cờ có thể xảy ra hay không.