Chuyển ảnh sang FEN: hiểu FEN và lấy FEN từ ảnh

FEN là viết tắt của Forsyth-Edwards Notation. Ký hiệu này dựa trên hệ thống của nhà báo người Scotland David Forsyth từ thế kỷ 19 và được Steven J. Edwards mở rộng để dùng trong phần mềm cờ vua. Gần như mọi chương trình, website và engine cờ vua đều đọc và ghi được FEN. Một chuỗi FEN có sáu trường, cách nhau bằng dấu cách. Đây là thế cờ ban đầu:

rnbqkbnr/pppppppp/8/8/8/8/PPPPPPPP/RNBQKBNR w KQkq - 0 1

Các chữ cái trong FEN luôn là tiếng Anh, dù ứng dụng cờ vua của bạn dùng ngôn ngữ nào: K vua, Q hậu, R xe, B tượng, N mã, P tốt. Chữ hoa là quân Trắng, chữ thường là quân Đen. Trong quyền nhập thành, K và Q là nhập thành cánh vua và cánh hậu của Trắng, k và q là của Đen.

Trường đầu tiên mô tả bàn cờ theo từng hàng ngang, từ hàng 8 (phía Đen) xuống hàng 1 (phía Trắng). Trong mỗi hàng, bạn đọc từ cột a đến cột h. Một chữ cái là một quân, một chữ số là số ô trống liên tiếp, và dấu gạch chéo kết thúc một hàng. Sau 1.e4 c5 2.Mf3, FEN là:

rnbqkbnr/pp1ppppp/8/2p5/4P3/5N2/PPPP1PPP/RNBQKB1R b KQkq - 1 2

• rnbqkbnr: hàng 8, mọi quân đen vẫn ở vị trí ban đầu.
• pp1ppppp: hàng 7, tốt đen ở a7 và b7, c7 trống, tốt từ d7 đến h7.
• 8: hàng 6 trống.
• 2p5: hàng 5, hai ô trống, một tốt đen ở c5, năm ô trống.
• 4P3: hàng 4, một tốt trắng ở e4.
• 5N2: hàng 3, một mã trắng ở f3.
• PPPP1PPP và RNBQKB1R: hàng 2 và hàng 1, e2 và g1 trống.
• b KQkq - 1 2: đến lượt Đen, còn đủ bốn quyền nhập thành, không có ô bắt qua đường, một nửa nước kể từ lần đi tốt gần nhất (2.Mf3), nước thứ 2.

Cách kiểm tra nhanh mọi chuỗi FEN: mỗi hàng phải cộng lại đúng tám ô, và phải có đúng tám hàng.

Một bức ảnh chỉ cho thấy trường đầu tiên: các quân đứng ở đâu. Năm trường còn lại mô tả diễn biến của ván cờ, và hình ảnh không chứa thông tin đó. Điều này quan trọng, vì cùng một hình ảnh có thể là chiến thắng cho bên này hoặc bên kia:

• Bên đến lượt. Bạn phải tự đặt. Phần lớn sơ đồ trong sách ghi điều này ở chú thích, ví dụ “Trắng đi”.
• Quyền nhập thành. Vua và xe đứng ở ô ban đầu có thể đã di chuyển trước đó hoặc chưa. Chỉ bật quyền nhập thành nếu bạn biết chắc chúng chưa di chuyển.
• Bắt qua đường. Nếu nước vừa đi là một con tốt tiến hai ô, ô mà nó vượt qua được ghi vào trường 4. Trong rnbqkbnr/ppp2ppp/4p3/3pP3/8/8/PPPP1PPP/RNBQKBNR w KQkq d6 0 3 (sau 1.e4 e6 2.e5 d5), Trắng có thể bắt qua đường exd6. Tiêu chuẩn gốc ghi ô này sau mọi nước tốt tiến hai ô; nhiều chương trình chỉ ghi khi thực sự có thể bắt. Phần lớn phần mềm đọc được cả hai cách.
• Đếm nửa nước và số nước. Hai số này chỉ quan trọng với luật 50 nước và để hiển thị. Nếu bạn không biết, 0 1 là lựa chọn thông thường.

Chuyển một hình ảnh thành FEN là bài toán nhận dạng mẫu. Các công cụ nhận dạng thường làm theo những bước sau:

1. Tìm bàn cờ. Bốn góc của bàn cờ được xác định trong ảnh. Trong ảnh chụp, bàn cờ thường bị nghiêng hoặc nhìn từ một góc, nên ảnh được nắn lại thành hình vuông.
2. Chia thành các ô. Bàn cờ vuông được cắt thành lưới 8 x 8 gồm 64 ô.
3. Nhận dạng từng ô. Với mỗi ô, công cụ chọn một trong 13 khả năng: trống, hoặc một trong sáu loại quân màu trắng hay màu đen.
4. Xác định hướng bàn cờ. Công cụ xác định bên nào ở phía dưới. Tọa độ in ở mép bàn cờ giúp ích; nếu không có, một bàn cờ nhìn từ phía Đen có thể bị đảo ngược.
5. Tạo FEN. 64 kết quả trở thành trường vị trí quân. Bên đến lượt, quyền nhập thành và ô bắt qua đường do bạn cung cấp.

Lỗi thường đến từ bước 3. Ảnh nhỏ khiến tượng và tốt trông giống nhau, kiểu quân hoặc màu sắc lạ làm việc nhận dạng bị nhầm, còn mũi tên hay ô được tô màu vẽ đè lên có thể che mất một quân. Vì vậy một công cụ tốt sẽ cho bạn biết những ô nào nó chưa chắc chắn, và bạn luôn nên so sánh kết quả với ảnh gốc.

• Hiển thị đủ 64 ô. Đừng cắt vào bên trong bàn cờ. Cắt bỏ thanh trình duyệt hay bong bóng chat xung quanh thì không sao.
• Dùng ảnh chụp màn hình khi có thể. Ảnh chụp màn hình của bàn cờ 2D thẳng và sắc nét. Ảnh chụp một màn hình thì có thêm phản chiếu và vân moiré.
• Chụp sách từ ngay phía trên. Giữ máy ảnh song song với trang sách, tránh bóng của bàn tay và đảm bảo trang sách nằm phẳng.
• Bỏ các lớp phủ. Mũi tên, ô được tô màu và đánh dấu nước vừa đi có thể che quân. Nếu được, hãy chụp khi không có chúng.
• Càng lớn càng tốt. Mở ảnh thu nhỏ ở kích thước đầy đủ trước khi chụp màn hình. Nhiều điểm ảnh hơn trên mỗi ô nghĩa là ít nhầm lẫn hơn.
• Ghi lại bên đến lượt. Hãy ghi ra hoặc xem chú thích, vì bạn sẽ cần đặt thông tin này.

Dán một chuỗi FEN vào trình xem phía trên và nó sẽ kiểm tra thế cờ. Đây là những lỗi gặp nhiều nhất, cả trong FEN gõ tay lẫn FEN được nhận dạng:

• Một hàng không cộng lại đủ tám. pp1pppp chỉ có bảy ô. Hãy đếm chữ cái cộng chữ số ở mỗi hàng.
• Bàn cờ bị lộn ngược. FEN bắt đầu bằng hàng 1 thay vì hàng 8. Dấu hiệu điển hình: tốt trắng ở hàng 7 trong một thế khai cuộc.
• Đảo màu. Chữ hoa và chữ thường bị lẫn lộn, nên Trắng và Đen đổi chỗ cho nhau.
• Vua. Mỗi bên cần đúng một vua, và bên không đến lượt không được đang bị chiếu.
• Tốt ở hàng cuối. Tốt ở hàng 1 hoặc hàng 8 là không thể; nó đã phải được phong cấp.
• Quyền nhập thành không thể tồn tại. K đòi hỏi vua trắng ở e1 và xe trắng ở h1. Nếu một trong hai đứng ở chỗ khác, phải bỏ quyền đó.
• Ô bắt qua đường sai. Khi đến lượt Trắng, ô đó phải ở hàng 6; khi đến lượt Đen, ở hàng 3, ngay sau một con tốt vừa tiến hai ô.
• Quá nhiều quân. Hơn tám tốt mỗi bên, hoặc nhiều quân hơn mức phong cấp cho phép, nghĩa là một ô đã bị đọc sai.