बुद्धिबळ पट कसा मांडावा

एकही मोहरा ठेवण्यापूर्वी पट स्वतः तपासा. प्रत्येक खेळाडूच्या जवळच्या उजव्या कोपऱ्यात पांढरा चौकोन असला पाहिजे. लक्षात ठेवण्याचा सोपा मार्ग: “उजवीकडे पांढरा”. FIDE चे अधिकृत बुद्धिबळ नियम कलम 2.1 मध्ये हेच सांगतात: पट असा ठेवावा की प्रत्येक खेळाडूच्या उजवीकडचा जवळचा कोपऱ्याचा चौकोन पांढरा असेल (FIDE बुद्धिबळ नियम).

पुढच्या सगळ्यासाठी दोन संज्ञा उपयोगी पडतात. उभ्या ओळींना स्तंभ म्हणतात आणि पांढऱ्यांच्या डावीकडून सुरू करून त्यांना a ते h अक्षरे दिली जातात. आडव्या ओळींना रांगा म्हणतात आणि पांढऱ्यांच्या बाजूपासून त्यांना 1 ते 8 क्रमांक दिले जातात. प्रत्येक चौकोनाचे नाव त्याच्या स्तंभ आणि रांगेवरून बनते, उदाहरणार्थ e4. पांढरे मोहरे पहिल्या आणि दुसऱ्या रांगेत सुरू होतात, काळे मोहरे सातव्या आणि आठव्या रांगेत.

सर्वात जास्त चुकणारी पायरी म्हणजे वजीर आणि राजा. “वजीर आपल्या रंगावर” हा नियम ती सोडवतो: पांढरा वजीर पांढऱ्या चौकोनावर, काळा वजीर काळ्या चौकोनावर. योग्य दिशेने ठेवलेल्या पटावर तो चौकोन पांढऱ्यांसाठी नेहमी d1 आणि काळ्यांसाठी d8 असतो. मग राजा मधला उरलेला चौकोन घेतो, e1 किंवा e8.

तपासण्याचा दुसरा मार्गही आहे. दोन्ही बाजू मांडून झाल्यावर पांढरा वजीर आणि काळा वजीर एकाच स्तंभावर, थेट एकमेकांसमोर उभे असले पाहिजेत. राजांचेही तसेच. तुमचा वजीर दुसऱ्या राजासमोर असेल, तर एका बाजूने राजा आणि वजिराची अदलाबदल केली आहे.

यावरून पटाचा कोणता अर्धा भाग कोणता हेही कळते. वजीर असलेल्या अर्ध्या भागाला (स्तंभ a ते d) वजिराची बाजू म्हणतात, राजे असलेल्या अर्ध्या भागाला (स्तंभ e ते h) राजाची बाजू. हे शब्द प्रत्येक बुद्धिबळ पुस्तकात भेटतात, उदाहरणार्थ किल्लेकोटात.

• पट चुकीच्या दिशेने ठेवला आहे. उजव्या कोपऱ्यात काळा चौकोन म्हणजे प्रत्येक मोहरा चुकीच्या रंगावर येतो. मग वजिराचा नियम चुकीचा वाटतो. पट पाव फेरा फिरवा.
• राजा आणि वजिराची अदलाबदल. ही सर्वात नेहमीची चूक आहे. लक्षात ठेवा: वजीर आपल्या रंगावर.
• घोडे आणि उंटांची अदलाबदल. कोपऱ्यापासूनचा क्रम नेहमी हत्ती, घोडा, उंट असा असतो. घोडे हत्तींच्या शेजारी उभे असतात.
• दोन्ही बाजू एकमेकांचे प्रतिबिंब नाहीत. एक वजीर d1 वर आणि दुसरा e8 वर असेल, तर दोनपैकी एक बाजू चुकीची मांडली आहे.
• एखादे प्यादे कमी आहे किंवा एखादा मोहरा पेटीतच राहिला. मोजा: प्रत्येक बाजूला आठ प्यादी आणि आठ मोहरे.

पहिली चाल नेहमी पांढरे करतात (FIDE बुद्धिबळ नियम, कलम 1.2). त्यानंतर खेळाडू आळीपाळीने, प्रत्येकी एक चाल करतात. पांढरे कोणाला मिळतील हे डावापूर्वी ठरते. साध्या डावात अनेकदा एक खेळाडू बंद मुठींमध्ये एक पांढरे आणि एक काळे प्यादे लपवतो आणि दुसरा खेळाडू एक मूठ निवडतो. डावांच्या मालिकेत खेळाडू सहसा प्रत्येक डावानंतर रंग बदलतात. स्पर्धांमध्ये जोड्या ठरवण्याची पद्धत पांढरे कोण खेळणार ते ठरवते.

पहिली चाल हा छोटा फायदा आहे, म्हणून आळीपाळीने रंग घेणे योग्य ठरते. संगणकाविरुद्ध खेळताना तुम्ही सरळ तुमचा रंग निवडू शकता किंवा तो यादृच्छिकपणे ठरू देऊ शकता.

तीन विशेष चाली नियम पूर्ण करतात:

• किल्लेकोट: राजा हत्तीच्या दिशेने दोन चौकोन जातो, आणि हत्ती उडी मारून राजाच्या शेजारच्या चौकोनावर येतो. यापैकी कोणताही मोहरा आधी हलला नसेल, त्यांच्यामधील चौकोन रिकामे असतील, आणि राजाला शह नसेल, तो शहाच्या चौकोनावरून जात नसेल आणि शहात पोहोचत नसेल, तरच परवानगी आहे.
• रूपांतर: शेवटच्या रांगेत पोहोचलेले प्यादे त्याच रंगाचा वजीर, हत्ती, उंट किंवा घोडा बनते.
• एन पासां: प्यादे दोन चौकोन पुढे जाऊन शत्रूच्या प्याद्याच्या शेजारी आले, तर ते शत्रूचे प्यादे त्याला जणू ते एकच चौकोन पुढे गेले असावे तसे मारू शकते. हे फक्त लगेच पुढच्या चालीतच शक्य आहे.

डावाचे ध्येय मात आहे: राजावर हल्ला आहे आणि सुटकेसाठी त्याच्याकडे एकही नियमानुसार चाल नाही. मूलभूत गोष्टी माहीत झाल्यावर मातचे प्रकार हे पृष्ठ मात करण्याचे सर्वाधिक आढळणारे मार्ग दाखवते, आणि बुद्धिबळ नोटेशन मार्गदर्शक चाली कशा वाचायच्या आणि लिहायच्या ते समजावते.

पट मांडणी लक्षात ठेवण्याचा सर्वात जलद मार्ग म्हणजे खेळणे. Stockfish विरुद्ध खेळा पृष्ठावर तुम्ही थेट ब्राउझरमध्ये, वरील स्थितीतून सुरू करून, नवशिक्या पातळीवरील Stockfish 19 विरुद्ध खेळू शकता. नवशिक्या पातळी Stockfish च्या स्वतःच्या मापावर Elo 800 पर्यंत मर्यादित आहे आणि मुद्दाम चुका करते, त्यामुळे तुम्हाला तुमच्या चालींवर विचार करायला वेळ मिळतो.

मित्राविरुद्ध खेळण्यासाठी एकाच डिव्हाइसवर दोन खेळाडू वापरा: तुमच्या दोघांमध्ये एक फोन किंवा टॅब्लेट, प्रत्येक चालीनंतर फिरणारा किंवा समोरासमोर बसण्यासाठी मांडलेला पट. एखादी स्थिती वापरून पाहण्यासाठी, उदाहरणार्थ फक्त राजे आणि प्यादी, पट संपादकात मोहरे स्वतः ठेवा. त्यात सुरुवातीच्या स्थितीसाठी बटण आहे आणि स्थिती शक्य आहे का ते तो तपासतो.