รูปแบบการรุกจนที่นักหมากรุกทุกคนควรรู้
สำหรับ iPhone, iPad, Mac และ Android ไม่ต้องมีบัญชี
การรุกจนส่วนใหญ่ในเกมจริงไม่ได้เป็นสิ่งที่คิดขึ้นใหม่ แต่ซ้ำรูปแบบเดิมอยู่ไม่กี่แบบ: รุกจนแถวหลัง รุกจนแบบอุดทางหนี รุกจนแบบขั้นบันได และอีกไม่กี่แบบ เมื่อคุณจำภาพเหล่านี้ได้ คุณจะเห็นโอกาสรุกจนเร็วขึ้น และเห็นอันตรายต่อคิงของตัวเองเร็วขึ้น หน้านี้แสดงรูปแบบการรุกจนคลาสสิกสิบแบบ แต่ละแบบมีแผนภาพ อธิบายวิธีสังเกตและวิธีป้องกัน และปิดท้ายด้วยวิธีฝึกง่าย ๆ
รูปแบบการรุกจนคืออะไร
รูปแบบการรุกจนคือการจัดวางหมากแบบที่พบบ่อย ซึ่งคิงถูกรุกและไม่มีตาเดินที่ถูกกติกา มีสองอย่างที่มาคู่กันเสมอ: หมากตัวหนึ่งรุก และช่องหนีของคิงถูกคุมหรือถูกปิด ซึ่งบ่อยครั้งปิดด้วยหมากของคิงเอง แผนภาพแต่ละภาพด้านล่างแสดงตำแหน่งก่อนรุกจนหนึ่งตา พร้อมลูกศรบนตาที่รุกจน ลองหาตานั้นก่อนอ่านคำบรรยายใต้ภาพ
เมื่อมองหาการรุกจนในเกมของตัวเอง ให้ถามสามคำถาม:
- คิงฝ่ายตรงข้ามไปช่องไหนได้บ้าง? นับดู คิงที่มีช่องหนีช่องเดียวหรือไม่มีเลยคือเป้าหมาย
- ฉันมีการรุกแบบไหนบ้าง? ดูทุกการรุก รวมถึงการรุกที่ต้องสละหมาก การรุกจนแบบผสมมักเริ่มด้วยการรุก
- อะไรปิดทางคิงอยู่? เบี้ยของตัวเองหน้าคิงที่เข้าป้อมแล้ว และหมากของตัวเองที่อยู่ข้าง ๆ คือเหตุผลที่พบบ่อยที่สุดที่คิงหนีไม่ได้
รุกจนที่ขอบกระดาน: รุกจนแถวหลังและรุกจนแบบขั้นบันได
รุกจนแถวหลัง (back rank mate) เรือหรือควีนรุกคิงบนแถวนอนแรกของคิง และเบี้ยของคิงเองปิดทางหนี เป็นหนึ่งในวิธีจบเกมที่พบบ่อยที่สุดในทุกระดับ วิธีสังเกต: คิงเข้าป้อมแล้ว เบี้ยสามตัวหน้าคิงยังไม่เคยเดิน และไม่มีหมากตัวไหนคุมแถวหลัง วิธีป้องกัน: ในจังหวะที่สงบ ให้เดินเบี้ยหน้าคิงหนึ่งตัว (เช่น h3 หรือ h6) เพื่อให้คิงมีช่องหนี หรือเก็บเรือไว้บนแถวหลัง
รุกจนแบบขั้นบันได (ladder mate หรือ lawnmower mate) เรือสองตัว หรือควีนกับเรือ ผลัดกันรุก ตัวหนึ่งคุมแถวนอน อีกตัวรุกบนแถวถัดไป คิงจึงถูกดันถอยทีละแถวจนถึงขอบกระดาน แบบนี้ไม่ต้องใช้คิงของตัวเองช่วย จึงเป็นการรุกจนที่ง่ายที่สุดสำหรับเรียนเป็นแบบแรก
รุกจนด้วยม้า: แบบอุดทางหนี แบบอาหรับ และแบบอนาสตาเซีย
รุกจนแบบอุดทางหนี (smothered mate) ม้ารุกคิงที่ถูกหมากของตัวเองล้อมไว้ทั้งหมด เพราะการรุกของม้าใช้หมากขวางไม่ได้ ทางป้องกันเดียวคือกินม้า วิธีสังเกต: คิงอยู่ที่มุม มีเรือและเบี้ยของตัวเองอยู่ข้าง ๆ เส้นทางคลาสสิกเรียกว่ามรดกของฟิลิดอร์ (Philidor's legacy): ควีนกับม้าผลัดกันรุก ควีนถูกสละที่ g8 เพื่อบังคับให้เรือกิน แล้วม้ารุกจนที่ f7
รุกจนแบบอาหรับ (Arabian mate) เรือรุกคิงที่มุมจากช่องข้าง ๆ และม้าป้องกันเรือพร้อมคุมช่องหนีช่องสุดท้าย เป็นหนึ่งในรูปแบบการรุกจนที่เก่าแก่ที่สุดที่รู้จักกัน วิธีสังเกต: คิงฝ่ายตรงข้ามอยู่ที่มุม ม้าของคุณอยู่ห่างจากมุมสองช่องตามแนวทแยง (f6 หรือ f3 สำหรับคิงที่ h8 หรือ h1) และมีแถวนอนหรือแถวตั้งที่เปิดให้เรือของคุณ
รุกจนแบบอนาสตาเซีย (Anastasia's mate) ม้ากับเรือขังคิงไว้ที่ขอบกระดาน โดยเบี้ยของคิงเองปิดช่องหนีหนึ่งช่อง ชื่อนี้มาจากนวนิยายของ Wilhelm Heinse ในเกมจริง แถวตั้ง h มักถูกเปิดก่อนด้วยการสละหมากที่ h7 วิธีป้องกัน: ระวังม้าฝ่ายตรงข้ามที่มาถึง e7 (หรือ e2) ข้างคิงที่เข้าป้อมแล้วของคุณ
บิชอปและควีน: รุกจนแบบโบเดนและแบบอินทรธนู
รุกจนแบบโบเดน (Boden's mate) บิชอปสองตัวบนแนวทแยงที่ตัดกันรุกจนคิงที่เข้าป้อมฝั่งควีน ขณะที่หมากของคิงเองที่ d7 และ d8 ปิดทางหนี ตั้งชื่อตาม Samuel Boden นักหมากรุกชาวอังกฤษ บ่อยครั้งการสละควีนที่ c6 หรือ b7 จะเปิดแนวทแยงก่อน วิธีป้องกัน: หลังเข้าป้อมฝั่งควีน ให้คอยดูแนวทแยงที่เปิดไปทาง a6 และ b8 และอย่าปล่อยช่องหน้าคิงว่างโดยไม่จำเป็น
รุกจนแบบอินทรธนู (epaulette mate) คิงยืนอยู่ระหว่างหมากของตัวเองสองตัว ซึ่งมักเป็นเรือ ดูคล้ายอินทรธนูบนบ่าเครื่องแบบ ควีนรุกจากระยะสองช่องด้านหน้าและคุมช่องที่เหลือ วิธีสังเกต: คิงที่ยังไม่เข้าป้อม มีหมากอยู่ทั้งสองข้างบนแถวนอนเดียวกัน
รุกจนช่วงเปิดหมาก: รุกจน 4 ตา รุกจน 2 ตา และรุกจนแบบเลอกาล
รุกจน 4 ตา (scholar's mate) ควีนกับบิชอปโจมตี f7 ช่องที่อ่อนแอที่สุดในตำแหน่งของฝ่ายดำตอนเริ่มเกม เพราะมีแค่คิงที่ป้องกัน วิธีป้องกัน: หลัง 3.Qh5 ให้เดิน 3...g6 หรือ 3...Qe7 ทั้งสองตากันการรุกจนได้ ส่วน 3...Nf6 ซึ่งไล่ควีน จะแพ้ทันทีด้วย Qxf7#
รุกจน 2 ตา (fool's mate) ฝ่ายขาวเดินเบี้ย f และเบี้ย g ทำให้แนวทแยงจาก h4 ไป e1 เปิด เป็นการรุกจนที่เร็วที่สุดที่เป็นไปได้ หลังฝ่ายขาวเดินเพียงสองตา บทเรียน: อย่าทำให้ช่องรอบคิงอ่อนแอด้วยการเดินเบี้ยบนแถวตั้ง f และ g เร็วเกินไป
รุกจนแบบเลอกาล (Légal's mate) ฝ่ายขาวปล่อยให้ควีนถูกกิน แล้วหมากเล็กสามตัวรุกจนคิงกลางกระดาน ควีน บิชอป และเบี้ยของฝ่ายดำเองปิดช่องหนีของคิงบางช่อง วิธีป้องกัน: ก่อนกินควีน ให้ดูว่าหมากตัวอื่นของคู่แข่งทำอะไรได้ในตาถัดไป ในตัวอย่างนี้ 5...dxe5 แทน 5...Bxd1 จะเลี่ยงการรุกจนได้
ฝึกรูปแบบการรุกจนอย่างไร
รูปแบบจะติดอยู่ในหัวเมื่อคุณเห็นบ่อยและหาเจอเอง วิธีฝึกง่าย ๆ:
- จำภาพ ไล่ดูแผนภาพในหน้านี้จนคุณบอกชื่อแต่ละรูปแบบได้ และหาตารุกจนได้โดยไม่ต้องดูลูกศร
- แก้โจทย์รุกจนจากหนังสือ หนังสือโจทย์สำหรับผู้เริ่มต้นหลายเล่มจัดเรียงตามรูปแบบ ด้วย ChessWOW คุณสแกนแผนภาพจากหนังสือ แก้โจทย์บนกระดานเองก่อน แล้วให้ Stockfish 19 ตรวจคำตอบได้
- เล่นตำแหน่งให้จบ ใช้ลิงก์ใต้แผนภาพเพื่อเล่นตำแหน่งนั้นกับ Stockfish ในเบราว์เซอร์ ขั้นบันไดและมรดกของฟิลิดอร์เป็นตำแหน่งที่เหมาะจะฝึกแบบนี้
- ดูเกมของตัวเอง รายงานเกม แสดงช่วงสำคัญในเกมของคุณ รวมถึงการรุกจนที่คุณพลาดหรือปล่อยให้เกิด ด้วย “ลองอีกครั้ง” คุณเล่นตำแหน่งนั้นซ้ำจนหาตาที่ถูกเจอ
- สร้างตำแหน่งเอง ในตัวจัดกระดาน คุณจัดรูปแบบหนึ่ง ขยับหมากเล็กน้อย แล้วดูว่ายังรุกจนได้อยู่ไหม
ถ้าจะทดสอบตัวเองในเกมเต็ม ให้เล่นกับ Stockfish ในระดับที่คุณชนะบ้างแพ้บ้าง เกมจริงจะบอกว่าคุณเห็นรูปแบบได้ด้วยตัวเองไหม เมื่อไม่มีใครบอกว่ามีการรุกจนรออยู่
คำถามและคำตอบ
รูปแบบการรุกจนที่พบบ่อยที่สุดคืออะไร?
รุกจนแถวหลังเป็นหนึ่งในแบบที่พบบ่อยที่สุดในทุกระดับ เรือหรือควีนรุกบนแถวหลัง ขณะที่เบี้ยของคิงเองปิดทางหนี
รุกจนแบบอุดทางหนีคืออะไร?
การรุกจนด้วยม้าต่อคิงที่ถูกหมากของตัวเองล้อมไว้ มักอยู่ที่มุมกระดาน เส้นทางที่มีชื่อเสียงคือมรดกของฟิลิดอร์ ที่สละควีนที่ g8
กันรุกจน 4 ตาได้อย่างไร?
หลัง 1.e4 e5 2.Bc4 Nc6 3.Qh5 ให้เดิน 3...g6 หรือ 3...Qe7 ทั้งสองตาป้องกัน f7 อย่าเดิน 3...Nf6 ซึ่งเปิดทางให้ Qxf7#
การรุกจนที่เร็วที่สุดในหมากรุกคืออะไร?
รุกจน 2 ตา (fool's mate): 1.f3 e5 2.g4 Qh4# เป็นเกมที่สั้นที่สุดที่เป็นไปได้ซึ่งจบด้วยการรุกจน
รุกจนแบบอาหรับกับแบบอนาสตาเซียต่างกันอย่างไร?
ทั้งสองแบบใช้เรือกับม้า ในแบบอาหรับ คิงอยู่ที่มุมและม้าป้องกันเรือ ในแบบอนาสตาเซีย ม้าคุมช่องหนีสองช่องและเรือรุกตามขอบกระดาน
ฝึกรูปแบบการรุกจนได้อย่างไร?
แก้โจทย์รุกจนที่จัดเรียงตามรูปแบบ เล่นตำแหน่งให้จบกับเอนจิน และตรวจเกมของตัวเองว่าพลาดการรุกจนตรงไหน ChessWOW ช่วยได้ทั้งการสแกนแผนภาพจากหนังสือ และการฝึกช่วงสำคัญจากเกมของคุณ
อ่านต่อ
หาการรุกจนในเกมของคุณเอง
สแกนโจทย์ ทบทวนเกม และฝึกช่วงสำคัญบน iPhone, iPad, Mac และ Android