દરેક ચેસ ખેલાડીએ જાણવી જોઈએ તેવી માતની પેટર્ન

માતની પેટર્ન મહોરાંની એક લાક્ષણિક ગોઠવણી છે, જેમાં રાજાને શહ છે અને તેની પાસે કોઈ નિયમ મુજબની ચાલ નથી. બે બાબતો હંમેશાં સાથે આવે છે: એક મહોરું શહ આપે છે, અને રાજાનાં બચવાનાં ખાનાં ઘેરાયેલાં કે બંધ હોય છે, ઘણીવાર રાજાનાં પોતાનાં મહોરાંથી. નીચેની દરેક આકૃતિ માતની બરાબર પહેલાંની સ્થિતિ બતાવે છે, માતની ચાલ પર તીર સાથે. કૅપ્શન વાંચતાં પહેલાં ચાલ શોધવાનો પ્રયાસ કરો.

તમારી પોતાની રમતોમાં માત શોધો ત્યારે ત્રણ પ્રશ્નો પૂછો:

• દુશ્મન રાજા કયાં ખાનાં પર જઈ શકે? તેમને ગણો. એક જ કે એક પણ બચવાના ખાના વગરનો રાજા નિશાન છે.
• મારી પાસે કઈ શહ છે? દરેક શહ જુઓ, મહોરાનો ભોગ આપતી શહ પણ. માતનાં કૉમ્બિનેશન સામાન્ય રીતે શહથી શરૂ થાય છે.
• રાજાને શું રોકે છે? કૅસલ કરેલા રાજાની આગળનાં પોતાનાં પ્યાદાં અને તેની બાજુનાં પોતાનાં મહોરાં રાજા ન બચી શકે તેનું સૌથી સામાન્ય કારણ છે.

બૅક રૅન્ક માત (છેલ્લી હરોળની માત). હાથી કે વજીર રાજાને તેની પહેલી હરોળ પર શહ આપે છે, અને રાજાનાં પોતાનાં પ્યાદાં બચવાનો રસ્તો બંધ કરે છે. દરેક સ્તરે રમતો આ રીતે ખતમ થવી સૌથી સામાન્ય છે. કેવી રીતે ઓળખવી: રાજાએ કૅસલ કર્યું છે, તેની આગળનાં ત્રણ પ્યાદાં ખસ્યાં નથી અને કોઈ મહોરું પાછલી હરોળનું રક્ષણ કરતું નથી. કેવી રીતે રોકવી: શાંત ક્ષણે તમારા રાજાની આગળનું એક પ્યાદું ખસેડો (જેમ કે h3 કે h6), જેથી રાજાને બચવાનું ખાનું મળે, અથવા પાછલી હરોળ પર એક હાથી રાખો.

લૅડર માત (સીડી માત કે lawnmower mate પણ કહેવાય છે). બે હાથી, કે એક વજીર અને એક હાથી, વારાફરતી શહ આપે છે. એક હરોળ ઘેરે છે, બીજું પછીની હરોળ પર શહ આપે છે, અને રાજા કિનારે પહોંચે ત્યાં સુધી એક-એક હરોળ પાછળ ધકેલાય છે. તેમાં તમારા પોતાના રાજાની મદદની જરૂર નથી, એટલે પહેલાં શીખવા માટે તે સૌથી સહેલી માત છે.

સ્મધર્ડ માત (ગૂંગળાવતી માત). ઘોડો એવા રાજાને શહ આપે છે, જે પોતાનાં મહોરાંથી સંપૂર્ણપણે ઘેરાયેલો છે. ઘોડાની શહ વચ્ચે કંઈ મૂકીને રોકી શકાતી નથી, એટલે એકમાત્ર બચાવ ઘોડાને મારવાનો હોત. કેવી રીતે ઓળખવી: ખૂણામાં રાજા, તેની બાજુમાં પોતાનો હાથી અને પ્યાદાં. જાણીતો રસ્તો ફિલિડોરનો વારસો (Philidor's legacy) કહેવાય છે: વજીર અને ઘોડો શહ આપે છે, g8 પર વજીરનો ભોગ અપાય છે જેથી હાથીએ તેને મારવો પડે, અને ઘોડો f7 પર માત આપે છે.

અરેબિયન માત. હાથી ખૂણામાંના રાજાને તેની બાજુના ખાનેથી શહ આપે છે, અને ઘોડો હાથીનું રક્ષણ કરે છે તથા બચવાનું છેલ્લું ખાનું ઘેરે છે. તે માતની સૌથી જૂની જાણીતી પેટર્નમાંની એક છે. કેવી રીતે ઓળખવી: ખૂણામાં દુશ્મન રાજા, ખૂણાથી ત્રાંસમાં બે ખાનાં દૂર તમારો ઘોડો (h8 કે h1 પરના રાજા માટે f6 કે f3) અને તમારા હાથી માટે ખુલ્લી હરોળ કે ફાઇલ.

અનાસ્તાસિયાની માત. ઘોડો અને હાથી રાજાને બોર્ડની કિનારે ફસાવે છે, અને રાજાનું પોતાનું પ્યાદું બચવાનું એક ખાનું બંધ કરે છે. નામ Wilhelm Heinseની એક નવલકથા પરથી આવ્યું છે. રમતોમાં ઘણીવાર પહેલાં h7 પર ભોગ આપીને h-ફાઇલ ખોલવામાં આવે છે. કેવી રીતે રોકવી: તમારા કૅસલ કરેલા રાજાની બાજુમાં e7 (કે e2) સુધી પહોંચતા દુશ્મન ઘોડા પર નજર રાખો.

બોડેનની માત. એકબીજાને કાપતા ત્રાંસા પરના બે ઊંટ વજીર તરફ કૅસલ કરેલા રાજાને માત આપે છે, જ્યારે d7 અને d8 પરનાં તેનાં પોતાનાં મહોરાં બચવાનો રસ્તો બંધ કરે છે. તેનું નામ અંગ્રેજ ખેલાડી Samuel Boden પરથી પડ્યું છે. ઘણીવાર પહેલાં c6 કે b7 પર વજીરનો ભોગ ત્રાંસો ખોલે છે. કેવી રીતે રોકવી: વજીર તરફ કૅસલ કર્યા પછી a6 અને b8 તરફના ખુલ્લા ત્રાંસા પર નજર રાખો અને કારણ વગર રાજાની આગળનાં ખાનાં ખાલી ન છોડો.

એપૉલેટ માત. રાજા પોતાનાં બે મહોરાં, સામાન્ય રીતે હાથી, વચ્ચે ઊભો છે, જે ગણવેશ પરના ખભાના પટ્ટા જેવાં દેખાય છે. વજીર બે ખાનાં આગળથી શહ આપે છે અને બાકીનાં ખાનાં ઘેરે છે. કેવી રીતે ઓળખવી: કૅસલ ન કરેલો રાજા, જેની બંને બાજુ એ જ હરોળ પર મહોરાં છે.

સ્કૉલર્સ માત. વજીર અને ઊંટ f7 પર હુમલો કરે છે, જે શરૂઆતમાં કાળાની સ્થિતિનું સૌથી નબળું ખાનું છે, કારણ કે ફક્ત રાજા તેનો બચાવ કરે છે. કેવી રીતે રોકવી: 3.Qh5 પછી 3...g6 કે 3...Qe7 રમો. બંને માત રોકે છે. વજીર પર હુમલો કરતી 3...Nf6 તરત Qxf7#થી હારે છે.

ફૂલ્સ માત. સફેદ f- અને g-પ્યાદાં આગળ ધકેલે છે અને h4થી e1 સુધીનો ત્રાંસો ખોલી દે છે. તે શક્ય એટલી સૌથી ઝડપી માત છે, સફેદની ફક્ત બે ચાલ પછી. શીખ: f- અને g-ફાઇલ પર વહેલી પ્યાદાંની ચાલોથી તમારા રાજાની આસપાસનાં ખાનાં નબળાં ન કરો.

લેગાલની માત. સફેદ વજીરને મરાવા દે છે, અને ત્રણ નાનાં મહોરાં બોર્ડની વચ્ચે રાજાને માત આપે છે. કાળાનાં પોતાનાં વજીર, ઊંટ અને પ્યાદું રાજાનાં બચવાનાં કેટલાંક ખાનાં બંધ કરે છે. કેવી રીતે રોકવી: વજીર મારતાં પહેલાં તપાસો કે હરીફનાં બીજાં મહોરાં પછી શું કરી શકે છે. અહીં 5...Bxd1ને બદલે 5...dxe5 માતથી બચાવે છે.

પેટર્ન ત્યારે યાદ રહે છે, જ્યારે તમે તેમને વારંવાર જુઓ અને જાતે શોધો. એક સાદી રીત:

1. ચિત્રો શીખો. આ પેજની આકૃતિઓ ત્યાં સુધી જુઓ, જ્યાં સુધી તમે દરેક પેટર્નનું નામ ન આપી શકો અને તીર વગર માતની ચાલ ન શોધી શકો.
2. પુસ્તકોમાંથી માતના કોયડા ઉકેલો. શરૂઆત કરનારાઓ માટેનાં ઘણાં કોયડા-પુસ્તકો પેટર્ન પ્રમાણે ગોઠવાયેલાં હોય છે. ChessWOW વડે તમે પુસ્તકની આકૃતિ સ્કૅન કરી શકો છો, પહેલાં બોર્ડ પર તેને ઉકેલો અને પછી Stockfish 19ને તમારો જવાબ તપાસવા દો.
3. સ્થિતિઓ રમી જુઓ. આકૃતિ નીચેની લિંકથી તમારા બ્રાઉઝરમાં Stockfish સામે સ્થિતિ રમો. લૅડર અને ફિલિડોરનો વારસો આ રીતે અભ્યાસ કરવા માટે સારી સ્થિતિઓ છે.
4. તમારી પોતાની રમતો જુઓ. રમતનો રિપોર્ટ તમારી રમતોની નિર્ણાયક ક્ષણો બતાવે છે, જેમાં તમે ચૂકી ગયેલી કે થવા દીધેલી માત પણ આવે છે. “ફરી પ્રયાસ કરો”થી સાચી ચાલ ન મળે ત્યાં સુધી તમે સ્થિતિ ફરી રમો છો.
5. તમારી પોતાની સ્થિતિઓ બનાવો. બોર્ડ એડિટરમાં તમે પેટર્ન ગોઠવી શકો છો, મહોરાં થોડાં આમતેમ ખસેડી શકો છો અને તપાસી શકો છો કે માત હજુ ચાલે છે કે નહીં.

આખી રમતમાં તમારી કસોટી કરવા એવા સ્તરે Stockfish સામે રમો, જ્યાં તમે થોડી રમતો જીતો અને થોડી હારો. સાચી રમતો બતાવે છે કે કોઈ ન કહે કે અહીં માત છે, ત્યારે પણ તમે પેટર્ન ઓળખો છો કે નહીં.