Eindspeldatabases: exacte antwoorden voor eindspelen
Voor iPhone, iPad en Mac. Zonder account.
Met nog maar weinig stukken op het bord wordt schaken een opgelost spel. Eindspeldatabases (tablebases) bevatten het exacte resultaat van elke mogelijke stelling met een klein aantal stukken: gewonnen, remise of verloren, bij het beste spel van beide kanten. ChessWOW kan de Syzygy-tablebases naar je apparaat downloaden, zodat Stockfish deze eindspelen speelt en beoordeelt zonder te gissen. Deze pagina legt uit hoe tablebases werken en hoe je ze gebruikt om eindspelen te leren.
Wat een eindspeldatabase is
Een schaakengine rekent vooruit en schat. Een tablebase schat niet; die zoekt de stelling op. Tablebases worden achterstevoren opgebouwd vanuit elk mogelijk mat, stap voor stap, tot elke stelling met een bepaalde stukkencombinatie een bekend resultaat heeft. De Syzygy-tablebases van Ronald de Man zijn het formaat dat de meeste engines tegenwoordig gebruiken. Bij het aantal stukken tellen de koningen mee: koning en pion tegen koning is een eindspel met drie stukken; koning, toren en pion tegen koning en toren telt vijf stukken.
Winst, remise, verlies en DTZ
Voor elke stelling beantwoordt de tablebase twee vragen:
- WDL (win, draw, loss: winst, remise, verlies): wat het resultaat is bij perfect spel.
- DTZ (distance to zeroing): hoeveel zetten het duurt tot de volgende slagzet of pionzet op weg naar de winst. Dat is belangrijk vanwege de vijftigzettenregel. Een winst die meer dan vijftig zetten zonder slagzet of pionzet nodig heeft, is in een echte partij geen winst, en Syzygy houdt daar rekening mee.
In de praktijk stopt de engine met schatten zodra een stelling in de tablebase staat, en toont hij het exacte resultaat.
Voorbeeld 1: de oppositie beslist
Wit: koning e4, pion e3. Zwart: koning e6. Alles hangt af van wie aan zet is.
- Wit aan zet: remise. Wat Wit ook doet, Zwart kan de koningen tegenover elkaar houden en de pion blokkeren.
- Zwart aan zet: Wit wint. Zwart moet opzij gaan, en de witte koning trekt op vóór zijn pion.
Dit idee, de oppositie, beslist een groot deel van de pionneneindspelen. Zet de stelling op in de bordeditor, wissel wie aan zet is en speel beide versies tegen Stockfish. Met de tablebase geïnstalleerd verdedigt Stockfish perfect, dus je merkt elke onnauwkeurigheid op.
Voorbeeld 2: de Lucena-stelling
Wit: koning d8, pion d7, toren e1. Zwart: koning f7, toren c2. Wit aan zet wint, maar alleen met de juiste techniek. De klassieke methode heet “een brug bouwen”:
- Tf1+ verdrijft de zwarte koning van de f-lijn.
- Tf4 zet de toren op de vierde rij, klaar om later schaakjes te blokkeren.
- De witte koning loopt naar buiten (Ke7, Kd6, Ke6, Kd5), en als de schaakjes op zijn, blokkeert Td4 het laatste. De pion promoveert.
Een typische fout is de toren te vroeg op de e-lijn ertussen te zetten terwijl de zwarte toren nog ver genoeg weg staat; daarmee gooi je de winst weg. Toreneindspelen als dit hebben vijf stukken, dus je hebt de optionele tablebase voor vijf stukken nodig om Stockfish elke stap exact te laten bevestigen.
Tablebases in ChessWOW
Open de instellingen en ga naar “Eindspeldatabase”. Er zijn twee sets beschikbaar:
- Tot 4 stukken: ongeveer 1 MB. Dekt alle pionneneindspelen met één pion, de basismatten en veel korte eindspelen.
- 5 stukken: ongeveer 1 GB. Voegt toren en pion tegen toren toe (Lucena en Philidor), toren en loper tegen toren en nog veel meer. Gebruik wifi voor deze download. Je kunt hem afbreken, en hij gaat verder waar hij stopte.
De bestanden komen van de tablebaseserver van Lichess, en alleen als je erom vraagt. Eenmaal geïnstalleerd gebruikt Stockfish ze offline bij de analyse en wanneer hij tegen je speelt.
Eindspelen oefenen met een engine
- Stap 1
Kies een eindspel uit het lesboek: de oppositie, Lucena, de remiseverdediging van Philidor of mat zetten met koning en toren.
- Stap 2
Zet het op en speel het tegen het niveau Grootmeester van Stockfish. Met een tablebase verdedigt de engine perfect.
- Stap 3
Lukt het niet, open dan de analyse, kijk waar het resultaat van winst naar remise omsloeg en speel de stelling opnieuw.
- Stap 4
Herhaal dit tot je het betrouwbaar wint, vanaf beide kanten van het bord.
Vragen en antwoorden
Wat is een eindspeldatabase?
Een database met het exacte resultaat van elke stelling met een klein aantal stukken. Engines gebruiken haar om die eindspelen perfect te spelen en te beoordelen.
Tellen koningen mee als stukken?
Ja. Koning en pion tegen koning is een eindspel met drie stukken.
Hoe groot zijn de tablebases in ChessWOW?
Tot vier stukken ongeveer 1 MB, de optionele set met vijf stukken ongeveer 1 GB.
Heb ik internet nodig om ze te gebruiken?
Alleen voor de download. Daarna gebruikt Stockfish ze offline.
Wat betekent DTZ?
Distance to zeroing: het aantal zetten tot de volgende slagzet of pionzet bij het beste spel. Daardoor wordt bij een winst ook rekening gehouden met de vijftigzettenregel.
Zijn er tablebases met zes of zeven stukken?
Nee. ChessWOW biedt tot vijf stukken. Grotere sets vragen vele gigabytes of terabytes en zijn bedoeld voor computers met veel opslagruimte.
Lees verder
Leer de eindspelen die partijen beslissen.
Syzygy-tablebases op iPhone, iPad en Mac, offline na één download.